पीडित परिवारद्वारा रक्त रकम अस्वीकार : भारतीय नर्सको मृत्युदण्ड स्थगित

कालिम न्यूज, (एजेन्सीको सहयोगमा) | नयाँ दिल्ली | जुलाई १७, २०२५ : २०१७ मा यमनी नागरिकको हत्याको आरोपमा दोषी ठहरिएका भारतीय नर्स निमिशा प्रियाको मृत्युदण्डलाई भारतका प्रमुख मुफ्ती शेख अबुबकर अहमद र अन्य प्रभावशाली व्यक्तिहरूको हस्तक्षेप पछि स्थगित गरिएको छ। तर, यो घटनाले पीडित परिवारको स्थिर र पुनः दृढ अस्वीकृतिको बीचमा नया मोड लिएको छ। परिवारले कुनै पनि प्रकारको समझौता वा “रक्त रकम” स्वीकार नगर्ने निर्णय गरेको छ, जसले प्रियाको भविष्यमा अनिश्चितता थपेको छ।

निमिशा प्रिय, ३८, केरलाको पलक्काड जिल्लाको कोलेंगोडेकी एक नर्स हुन्। उनलाई २०२० मा यमनी अदालतले टलाल अब्दो महदी नामक आफ्नो पूर्व व्यवसायिक सहकर्मीको हत्यामा दोषी ठहराएको थियो। साना (हाउथी-नियन्त्रित) यमनको राजधानीमा उनलाई कैद गरिएको छ। उनको अन्तिम कानूनी अपिल २०२३ नोभेम्बरमा यमनी सर्वोच्च न्यायिक परिषद्ले अस्वीकृत गर्यो र यससँगै उनका कानूनी विकल्प समाप्त भएको छ। जुलाई १६, २०२५ का लागि निर्धारण गरिएको मृत्युदण्ड अब अस्थायी रूपमा स्थगित गरिएको छ।

तर, यो राहतले पीडित परिवारको स्थिति परिवर्तन गरेको छैन। परिवारले सार्वजनिक रूपमा र बारम्बार कुनै पनि सम्झौतामा असहमत रहेको बताएको छ। टलाल महदीका भाई अब्देलफत्ताह महदीले फेसबुकमा लेखेका छन्, "रक्त किनिने कुरा होइन" र इस्लामिक कानूनी प्रणाली अनुसार क़िसास (प्रतिशोध) को माग पुनः प्रकट गरेका छन्।

अब्देलफत्ताह महदीले अरबी भाषामा लेखेको फेसबुक पोस्टमा भने, "अब मृत्युदण्ड स्थगित गरिएको छ, र हामीलाई यसको अपेक्षा थिएन—दुर्भाग्यवश—विशेष गरी ती जसले कार्यान्वयनलाई रोकियो उनीहरूले हाम्रो पूर्ण अस्वीकृतिका बारेमा राम्रोसँग थाहा पाएका छन्।" उनले थप भने, "विलम्ब, मध्यस्थता, वा दबाबले हामीलाई प्रभावित पार्दैन, र हामीलाई सम्झौतामा ल्याउन सक्दैन।" महदीले भन्नुभयो, "विलम्बले हामीलाई लचिलो बनाउँदैन, दबाबले हामीलाई हल्लाउँदैन, रक्त पैसा हामीलाई किन्न सक्दैन... र सत्यलाई कहिल्यै बिर्सन सकिन्न।"

महदीले बीबीसी अरबीसँग कुरा गर्दै भने कि परिवार "केवल एक क्रूर अपराधको शिकार मात्र होइन, तर एक लम्बे र पीडादायक कानूनी संघर्षको शिकार पनि हो।" उनले भारतीय मिडियालाई आलोचना गर्दै निमिशालाई शिकारको रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेको र त्यसले जनमतलाई मोड्ने प्रयास गरेको आरोप लगाए।

शरीयत कानून, जुन यमनी अपराध न्याय प्रणालीको आधार हो, पीडितको परिवारलाई दोषी व्यक्तिलाई "दियात" (रक्त रकम) को बदला माफी दिने अधिकार दिन्छ, जुन इस्लामिक परंपरामा आधारित र पवित्र कुरानमा उल्लिखित छ। यद्यपि, यस्तो माफी केवल कानूनी उत्तराधिकारीहरूको पूर्ण सहमति भएमा मात्र दिन सकिन्छ, र यस अवस्थामा सबै परिवारका सदस्यहरूले यस्तो सम्झौतामा अस्वीकार गरेका छन्।

निमिशा प्रियाको जीवन बचाउनका लागि उनको कानूनी टोली, जसको नेतृत्व सबाश चन्द्रन के.आर. गर्दैछन्, Save Nimisha Priya International Action Council नामक विश्वव्यापी वकालत समूहसँग मिलेर काम गर्दैछ। चन्द्रनले पुष्टि गरे कि यमनी जनजाति नेता, स्थानीय अधिकारी र धार्मिक व्यक्तिहरूसँग माफी माग्नका लागि प्रयास गरिएको छ। एक प्रयासमा, प्रसिद्ध सुन्नी धर्मगुरु कान्थापुरम ए. पी. अबूबक्कर मुसलियारको हस्तक्षेपले मृत्युदण्ड स्थगित गर्न मद्दत पुर्याएको थियो।

व्यापारिक नेताहरू जस्तै एम. ए. युसुफ अली, लुलु ग्रुपका अध्यक्ष, र बोबी चेम्मानुर, जो दयालु पहलहरूका लागि परिचित छन्, पनि रक्त रकमका लागि आर्थिक सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्, यदि यसलाई स्वीकार गरियो भने।

पीडितको परिवारको सार्वजनिक अस्वीकृतिका बाबजुद, चन्द्रन आस्थावान रूपमा आशावादी छन्। उनले संवाददाताहरूसँग भने, "हामी पीडितको भाईको पछिल्लो भनाइलाई असफलता होइन, प्रक्रिया को एक हिस्सा मान्छौं। हाम्रो उद्देश्य सम्पूर्ण परिवारलाई सम्झाउनु हो। हामी त्यति नै आशावादी छौं जतिको मृत्युदण्ड स्थगित भएको बेला थियौं।"

भारत सरकारका स्रोतहरूले भनेका छन् कि विदेश मन्त्रालयले यो मामला ध्यानपूर्वक निगरानी गर्दैछ, तर सार्वजनिक टिप्पणीमा संयम अपनाउन सल्लाह दिएको छ। एक वरिष्ठ अधिकारीले भने, "यो संवेदनशील कूटनीतिक मामला हो र अनावश्यक विवादको जोखिम उच्च छ, जसले यमनी अधिकारीहरूसँगको वार्ता जटिल बनाउन सक्छ।" विदेश मन्त्रालयले समाधानको प्रयासमा प्रतिबद्ध रहेको भनेको छ, र यमनी भित्र कुनै पनि कानूनी र शान्ति समस्याहरू नपर्न सल्लाह दिएको छ।

यमनी राष्ट्रपति सँग पनि अनौपचारिक रूपमा यस विषयमा कुरा गरिएको रिपोर्ट गरिएको छ, यद्यपि यमनी सरकारबाट कुनै आधिकारिक बयान जारी गरिएको छैन।

निमिशा प्रियालाई २०१७ मा यमन छोड्ने प्रयास गर्दा पक्राउ गरिएको थियो, त्यसपछि टलाल अब्दो महदीको शरीरको विच्छेदन गरिएको थियो। यो घटनाले यसको क्रूर प्रकृति र पारस्परिक कानूनी जटिलताका कारण व्यापक मिडिया ध्यान आकर्षित गरेको थियो। उनी २०२० देखि मृत्युदण्डको स्थितिमा रहेका छन्, र उनका समर्थकहरूले भनेका छन् कि उनले आत्मरक्षाको लागि गरेको प्रतिक्रिया थियो।

हाल मृत्युदण्ड स्थगित भएको भएता पनि, क्षमादानको बाटो अझै कठिन छ। पीडितको परिवारको कुनै सम्झौता नहुनु र यमनी संघर्षमा सीमित कूटनीतिक दबावको बीच, निमिशा प्रियाको भविष्य एक संवेदनशील सन्तुलनमा लटकेको छ।

भारतीय सरकार मानवतावादी समाधान खोज्न प्रयास गर्दै छ, जबकि Save Nimisha Priya International Action Councilले भूमिगत र कूटनीतिक च्यानलहरू मार्फत प्रयासहरू बढाउँदै छ।

जस्तो छ, मृत्युदण्ड केवल स्थगित गरिएको हो—रद्द गरिएको छैन। आउँदा दिनहरू महत्त्वपूर्ण हुनेछन्, जसले निर्णय गर्नेछ कि वार्ता सफल हुन्छ कि क़िसासको कानून, जसको माग महदी परिवारले गरेको छ, लागू हुन्छ कि छैन।